Vragen over slaap / Slaaptype en ritme
Welk slaaptype ben ik? En waarom leeuw, beer en wolf geen wetenschap zijn
Kort antwoord. De indeling in leeuw, beer, wolf en dolfijn komt uit een Amerikaans boek uit 2016, niet uit onderzoek. De wetenschap kent één schaal, van uitgesproken ochtendtype tot uitgesproken avondtype, meetbaar met vijf vragen. Je slaaptype is waar je op die schaal zit.
Leestijd 3 minuten. Nagekeken op 24 oktober 2026 door slaaap (Silenrock), op basis van de bronnen onderaan.
Waar komen leeuw, beer, wolf en dolfijn vandaan?
Uit het boek The Power of When van de Amerikaanse slaapcoach Michael Breus, uit 2016. Hij deelde mensen in vier dieren in: de leeuw (vroeg op, vroeg moe), de beer (volgt de zon, de grootste groep), de wolf (laat op gang, 's avonds op zijn best) en de dolfijn (lichte, onrustige slaper). De indeling is goed te onthouden en is daarom overgenomen door tijdschriften, apps en matrassenwinkels. Wij vonden geen wetenschappelijke publicatie waarin de vier dierentypen zijn getoetst. Het is een manier van vertellen, geen meting.
Wat zegt de wetenschap wel?
Dat er geen vier hokjes zijn, maar één schaal. Je lichaamsklok loopt een beetje voor, een beetje achter, of ergens tussenin, en dat heet je chronotype. Hoe ver je naar één kant zit, is te meten met een vragenlijst. De bekendste is de ochtend-avondvragenlijst van Horne en Östberg uit 1976; de verkorte versie uit 1991 heeft vijf vragen, een score van 4 tot 25, en is in tientallen landen getest. Een tweede methode, uit München, kijkt alleen naar het midden van je slaap op vrije dagen. Beide geven dezelfde uitkomst: een plek op de lijn van uitgesproken ochtendtype naar uitgesproken avondtype, met de meeste mensen in het midden.
Die plek is voor een groot deel aanleg. In het erfelijk materiaal van bijna 700.000 mensen zijn 351 plekken gevonden die ermee samenhangen. En hij verschuift met de leeftijd: het laatst rond je twintigste, daarna langzaam vroeger.
Zijn de dieren dan onzin?
Niet helemaal. Leeuw, beer en wolf zijn drie punten op dezelfde schaal, met andere namen: ochtendtype, middentype, avondtype. Wie in een leeuw-beer-wolf-test een wolf is, scoort op de wetenschappelijke vragenlijst vrijwel zeker als avondtype. Het verschil zit in wat erbij verteld wordt: dat een wolf creatief is en een leeuw een leider, dat je van een dier bent en niet van een schaal, en dat je de hele dag ernaar moet inrichten. Daar is geen bewijs voor.
De dolfijn is een ander verhaal. Dat is geen chronotype maar een slaapklacht: licht slapen, vaak wakker, moeilijk inslapen. Dat kan een ochtendmens overkomen en een avondmens. Wie zichzelf een dolfijn vindt, heeft geen slaaptype gevonden, maar een reden om naar zijn slaap te kijken, en bij langer dan drie maanden klachten naar de huisarts.
Welk slaaptype ben ik dan wel?
Een van vijf, als je de verkorte vragenlijst gebruikt: uitgesproken ochtendtype, gematigd ochtendtype, middentype, gematigd avondtype, uitgesproken avondtype. Op slaaap heten die de Vroege Vogel, de Ochtendmens, de Middenmoter, de Avondmens en de Nachtbraker. Dezelfde vijf vragen, dezelfde scoregrenzen, alleen met Nederlandse namen die iets over je zeggen in plaats van een dier. Bij elke uitkomst hoort een bedtijd, een wektijd, en wat je wel en niet moet doen.
Wat doe je met de uitkomst?
Drie dingen. Plan je moeilijkste werk op je eigen piek: ochtendtypes voor de lunch, avondtypes erna. Kies een wektijd die bij je type past en houd die zeven dagen per week aan, want een avondtype met een vroege wekker en een vrij weekend bouwt elke week een sociale jetlag op. En slaap je samen met iemand van een ander type, spreek dan af dat ieder zijn eigen bedtijd houdt. Dat lost meer op dan welke test ook.
Bronnen
- Adan A, Almirall H. Horne and Östberg morningness-eveningness questionnaire: a reduced scale. Personality and Individual Differences, 1991.
- Roenneberg T e.a. Life between clocks: daily temporal patterns of human chronotypes. Journal of Biological Rhythms, 2003.
- Roenneberg T e.a. Epidemiology of the human circadian clock. Sleep Medicine Reviews, 2007.
- Jones SE e.a. Genome-wide association analyses of chronotype in 697,828 individuals. Nature Communications, 2019.
- Breus M. The Power of When. Little, Brown Spark, 2016 (de bron van de vier dierentypen; een boek, geen onderzoek).
Dit is algemene informatie, geen medisch advies. Slaap je langer dan drie maanden slecht, of ben je overdag zo moe dat het gevaarlijk wordt: ga naar je huisarts, of lees eerst Thuisarts.nl.
Ken je iemand die dit ook vraagt?
Meer vragen
- Ben ik een ochtendmens of een avondmens?Dat bepaalt je lichaamsklok, en die is grotendeels aanleg. Hoe laat je uit jezelf wakker wordt als niets hoeft, wanneer je 's avonds moe wordt en wanneer je op je scherpst bent, zijn de drie aanwijzingen. Met vijf vragen is het te meten.
- Kan een avondmens een ochtendmens worden?Een beetje. Met een vaste vroege wektijd, ochtendlicht, geen laat licht en geen late koffie schuift je klok in drie weken een tot twee uur naar voren. Aanleg blijft: een Nachtbraker wordt een Avondmens, geen Vroege Vogel.
- Wat is sociale jetlag en heb ik het?Sociale jetlag is het verschil tussen het midden van je slaap op werkdagen en op vrije dagen. Meer dan een uur is veel, en ongeveer twee derde van de mensen zit daarboven. Je voelt het als een maandag die aanvoelt als een vlucht naar het oosten.